Mechanizm Dostosowywania Cen na Granicach z Uwzględnieniem Emisji CO₂ (CBAM – Carbon Border Adjustment Mechanism) to kluczowy element unijnej polityki klimatycznej. Jego celem jest wyrównanie szans rynkowych między producentami z UE płacącymi za emisje CO₂ a importerami sprowadzającymi towary z państw trzecich.

Zakres CBAM obejmuje wybrane towary wysokoemisyjne z sektora stali i żelaza, aluminium, cementu, nawozów, energii elektrycznej oraz wodoru.

Podpowiadamy, jak krok po kroku przygotować przedsiębiorstwo do wymogów CBAM, wskazując najważniejsze obowiązki, procedury i terminy.

Najważniejsze obowiązki importera

Wejście w fazę definitywną CBAM nakłada na firmy sprowadzające produkty objęte regulacją szereg konkretnych wymogów prawno-organizacyjnych:

  1. Uzyskanie statusu Upoważnionego Zgłaszającego CBAM (Authorised CBAM Declarant):
    • Brak uzyskanego statusu (lub brak złożonego wniosku) uniemożliwia legalną odprawę celną towarów objętych CBAM.
    • Rejestracji dokonuje się poprzez platformę PUESC i ogólnounijny system CBAM Registry.
  2. Zbieranie danych o emisjach wbudowanych (embedded emissions):
    • Importer musi pozyskiwać szczegółowe dane dotyczące bezpośrednich i pośrednich emisji CO₂ wygenerowanych przy produkcji danej partii towaru u zagranicznego dostawcy.
    • Dane muszą być kalkulowane zgodnie z wytycznymi metodycznymi Komisji Europejskiej.
  3. Audyt i weryfikacja danych przez niezależne podmioty:
    • Wykazane emisje wbudowane muszą zostać zweryfikowane i zatwierdzone przez zewnętrzną, akredytowaną jednostkę weryfikującą.
  4. Zakup i umarzanie certyfikatów CBAM:
    • Koszt certyfikatów jest bezpośrednio powiązany ze średnią tygodniową ceną uprawnień do emisji w unijnym systemie EU ETS.
    • Jeśli producent w kraju pochodzenia zapłacił już lokalny podatek węglowy/opłatę emisyjną, kwota ta może odpowiednio pomniejszyć zobowiązanie CBAM.
  5. Archiwizacja dokumentacji:
    • Wszelkie kalkulacje, zaświadczenia od dostawców i dokumenty odpraw należy przechowywać przez okres minimum 4 lat na potrzeby ewentualnych kontroli (w Polsce organem właściwym jest KOBiZE).

Kluczowe terminy i harmonogram CBAM

Dla prawidłowego zaplanowania budżetu oraz procesów operacyjnych kluczowa jest znajomość poniższego kalendarza:

  • Zgromadzenie danych od dostawców za cały rok importowy:
    • Każda partia towarów importowana w ciągu danego roku kalendarzowego wymaga bieżącego zbierania danych emisyjnych od zagranicznych zakładów produkcyjnych.
  • Start sprzedaży certyfikatów CBAM:
    • Importerzy uzyskują możliwość bieżącego nabywania certyfikatów emisyjnych na potrzeby pokrycia wygenerowanego śladu węglowego.
  • Obowiązek kwartalnego utrzymywania certyfikatów (Zasada 50%):
    • Od danego roku kalendarzowego upoważnieni zgłaszający mają obowiązek utrzymywać na swoim rachunku w rejestrze CBAM certyfikaty pokrywające co najmniej 50% szacowanych emisji wbudowanych w towary sprowadzone od początku roku.
  • Termin złożenia Pierwszej Rocznej Deklaracji CBAM (za rok 2026):
    • Do 30 września 2027 r. importerzy muszą złożyć w systemie pierwszą pełną roczną deklarację CBAM zawierającą zweryfikowane dane emisyjne oraz dokonać ostatecznego rozliczenia (umorzenia) certyfikatów za 2026 rok.
  • Roczne deklaracje w kolejnych latach (od 2028 r. i dalej):
    • W kolejnych cyklach rocznych ostateczny termin na złożenie rocznej deklaracji oraz umorzenie certyfikatów przypada na 31 maja za poprzedni rok kalendarzowy.

Jak krok po kroku przygotować firmę do CBAM?

  1. Weryfikacja bazy produktowej (Kody CN):
    • Przeanalizuj z agencją celną lub działem logistyki kody CN importowanych produktów pod kątem Załącznika I do rozporządzenia CBAM.
    • Wskazówka: Zwróć uwagę na planowane próg zwolnienia dla małych importerów (np. do 50 ton rocznego importu towarów CBAM z wyłączeniem energii i wodoru).
  2. Nawiązanie relacji z dostawcami spoza UE:
    • Wyślij do dostawców formalny kwestionariusz emisyjny zgodny ze wzorem KE. Upewnij się, że zakłady produkcyjne mierzą i potrafią udokumentować swoje realne emisje.
    • Rozważ wprowadzenie klauzul CBAM do umów handlowych.
  3. Uzyskanie uprawnień i dostępów w PUESC / CBAM Registry:
    • Złóż wniosek o status Upoważnionego Zgłaszającego CBAM z odpowiednim wyprzedzeniem czasowym.
  4. Wdrożenie procedury audytu i weryfikacji:
    • Nawiąż współpracę z akredytowaną jednostką weryfikującą emisje, aby uniknąć problemów na etapie składania deklaracji rocznej.
  5. Estymacja i zabezpieczenie budżetu:
    • Przelicz prognozowane koszty certyfikatów na podstawie bieżących notowań EU ETS oraz emisyjności Twoich produktów. Zuwzględnij wpływ opłat na płynność finansową firmy.

Podsumowanie

CBAM to nie tylko formalny obowiązek sprawozdawczy, ale przede wszystkim realne obciążenie finansowe i biznesowe. Kluczem do bezproblemowej odprawy towarów oraz uniknięcia kar administracyjnych jest sprawne zebranie rzeczywistych danych od zagranicznych fabryk oraz odpowiednio wczesne wnioskowanie o status zgłaszającego w rejestrze.

Categories: